Kedilerde Stomatit: Ağız İçi Yaralar, Salya ve Yemek Yiyememe

Kediniz mama kabına istekle gidiyor fakat bir lokma aldıktan sonra geri çekiliyor, mamayı ağzından düşürüyor, ağzını patisiyle ovalıyor veya yoğun salya akıtıyorsa, sorun gerçek iştahsızlıktan çok ciddi bir ağız ağrısı olabilir.

Kedilerde kronik gingivostomatit (FCGS), diş etleriyle sınırlı kalmayan; yanak, dudak, dil altı ve özellikle ağzın arka bölümündeki mukozaya yayılabilen ağrılı ve kronik bir inflamatuar hastalıktır. Etkilenen dokular yoğun kırmızı, ülserli, hassas, kolay kanayan veya kabarık görünebilir.

Bununla birlikte kedinin ağzındaki her yara veya kızarıklık stomatit değildir. Periodontal hastalık, diş rezorpsiyonu, viral enfeksiyonlar, böbrek hastalığına bağlı üremik lezyonlar, travma ve ağız içi kitleler de benzer belirtiler oluşturabilir. Bu nedenle yalnız salya veya kızarıklığa bakılarak evde stomatit tanısı konulmamalıdır.

Kedilerde Stomatit Nedir?

“Stomatit”, ağız mukozasında yaygın inflamasyonu ifade eder. Kedilerde en önemli kronik tablo feline chronic gingivostomatitis (FCGS) olarak adlandırılır.

FCGS’de inflamasyon yalnız dişlerin etrafındaki diş etiyle sınırlı değildir. Yanak içleri, dudak mukozası, dil altı ve özellikle ağzın arka bölümündeki mukoza etkilenebilir.

Hastalığın nedeni tek bir bakteri veya virüs değildir. Güncel yaklaşım FCGS’yi; oral antijenler, dental plak, ağız mikrobiyomu, bazı viral enfeksiyonlar ve kedinin lokal-sistemik bağışıklık yanıtının birlikte rol oynadığı çok faktörlü, immün aracılı inflamatuar bir hastalık olarak değerlendirir.

Gingivit, Periodontit ve Stomatit Aynı Şey mi?

Hayır.

FCGS’yi basit bir “ileri diş taşı” olarak düşünmemek gerekir. İki hastalık aynı kedide birlikte bulunabilir ancak stomatitte inflamasyonun diş etinin ötesine yayılması önemli ayrımlardan biridir.

Stomatitli Kedide Hangi Belirtiler Görülür?

Belirtilerin şiddeti kediden kediye değişir.

Fark edilebilecek değişiklikler:

• yoğun veya sürekli salya,
• kanla karışmış salya,
• kötü ağız kokusu,
• mama kabına gidip geri çekilme,
• mamayı ağzından düşürme,
• yemek yerken aniden miyavlama veya kaçma,
• yalnız tek tarafla çiğnemeye çalışma,
• ağzını patiyle ovalama,
• yüzünü eşyalara sürtme,
• ağız çevresine dokunulmasını istememe,
• kuru veya sert mamadan kaçınma,
• kilo kaybı,
• tüy bakımının azalması,
• kürkün yağlı, mat veya bakımsız görünmesi

olabilir.

Kedim Aç Görünüyor Ama Neden Yemiyor?

Stomatitte dikkat çekici davranışlardan biri yaklaşma–kaçınma davranışıdır.

Kedi:

1. mama kokusunu alır,
2. kaba istekle yaklaşır,
3. lokmayı almaya çalışır,
4. ağız ağrısı başlayınca geri çekilir.

Bu durumda kedinin yeme isteği tamamen kaybolmamış olabilir; yemek fiziksel olarak ağrılı hale gelmiştir.

Bu davranışı genel iştah kaybından ayırmak önemlidir. Diğer iştah azalması nedenlerini kedilerde iştahsızlık rehberimizde ele alıyoruz.

Kendini Temizlemeyi Neden Bırakabilir?

Kedinin kendini yalaması dilin, çenenin ve ağız dokularının tekrar tekrar kullanılmasını gerektirir.

Ağız ağrısı şiddetliyse kedi:

• gövdesini daha az yalayabilir,
• yüzünü temizlemeyi bırakabilir,
• ön patilerinde salya birikimi görülebilir,
• kürkü normalden mat veya dağınık hale gelebilir.

Bu değişiklik özellikle diğer ağız belirtileriyle birlikteyse değerli bir ağrı ipucudur.

Salya ve Kötü Ağız Kokusu Neden Olur?

İnflamasyon, oral ağrı ve ülserasyon tükürüğün artmasına ve normal yutkunmanın azalmasına neden olabilir.

Salya berrak olabileceği gibi bazen kötü kokulu veya kanla karışık da olabilir.

Ancak halitozis yalnız stomatite özgü değildir. Periodontal hastalık ve başka ağız problemleri de benzer koku oluşturabilir. Daha geniş değerlendirme için kedilerde ağız kokusu rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Stomatit Neden Olur?

FCGS’nin tek bir nedeni bulunmamıştır.

Hastalığın oluşumunda:

• dental plakla ilişkili antijenler,
• oral mikrobiyomdaki değişiklikler,
• lokal bağışıklık yanıtı,
• sistemik bağışıklık özellikleri,
• bazı viral enfeksiyonlarla ilişkiler

birlikte araştırılmaktadır.

Bu nedenle “kedinin bağışıklık sistemi kendi ağzına saldırıyor” ifadesi süreci basitleştirmek için kullanılabilse de klasik, tek nedenli bir otoimmün hastalık gibi sunmak doğru değildir.

Calicivirus ile Stomatit Arasında İlişki Var mı?

Evet, FCGS’li kedilerde feline calicivirus ile önemli bir ilişki bildirilmiştir.

Ancak calicivirus:

• her FCGS vakasında bulunmaz,
• virüsün bulunması tek başına stomatit tanısı koydurmaz,
• hastalığın tek nedeni olarak kabul edilmez.

Ağız ülserleriyle birlikte hapşırma, burun veya göz akıntısı varsa kedi nezlesi gibi üst solunum yolu hastalıklarının da değerlendirilmesi gerekebilir.

FIV ve FeLV Stomatite Neden Olur mu?

FIV ve FeLV enfeksiyonları ağız inflamasyonu ve bağışıklık sistemi değişiklikleriyle ilişkili olabilir ve genel klinik değerlendirmede bilinmeleri önemlidir.

Ancak:

“Stomatitin arkasında genellikle FIV veya FeLV vardır.”

şeklinde bir genelleme doğru değildir.

FCGS çok faktörlüdür ve retroviral durum hastalığın yalnız bir parçası olabilir.

Kedinin Ağzındaki Her Yara Stomatit midir?

Hayır.

Özellikle ileri böbrek hastalığında üremik ağız lezyonları görülebilir. Bu nedenle sistemik hastalık şüphesinde kedilerde böbrek hastalığı ayırıcı değerlendirmede önemlidir.

Kedilerde Stomatit Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı yalnızca dudağı kaldırıp görünen diş etine bakmakla tamamlanmaz.

Değerlendirmede genellikle:

• belirtilerin ve beslenme öyküsünün alınması,
• genel fizik muayene,
• uyanık kedide mümkün olduğu kadar ağız kontrolü,
• gerekli kan testleri,
• FIV/FeLV durumunun değerlendirilmesi,
• anestezi altında ayrıntılı oral muayene,
• periodontal değerlendirme,
• tam ağız dental radyografileri

kullanılır.

Neden Anestezi Altında Ağız Muayenesi Gerekebilir?

Şiddetli FCGS çok ağrılıdır. Uyanık bir kedide ağzın arka bölümünü zorla açarak incelemeye çalışmak hem yetersiz değerlendirmeye hem de gereksiz ağrı ve strese neden olabilir.

Ayrıca periodontal ceplerin, diş köklerinin ve diş rezorpsiyonunun doğru şekilde değerlendirilmesi için anestezi altında dental muayene gerekir.

Tam Ağız Dental Röntgen Neden Önemli?

Dişin görünen kron kısmı yalnızca problemin bir bölümünü gösterir.

Dental röntgende:

• alveol kemiği kaybı,
• diş rezorpsiyonu,
• kök hastalıkları,
• kırık veya içeride kalmış kökler,
• periodontal ve endodontik değişiklikler

görülebilir.

Özellikle diş çekimi uygulanan kedilerde işlem sonrasında geride istenmeyen kök parçası kalmadığının doğrulanması da önemlidir.

Biyopsi Ne Zaman Gerekebilir?

Her tipik FCGS vakasında biyopsi şart değildir.

Ancak lezyon:

• belirgin biçimde tek taraflıysa,
• fokal kitle görünümündeyse,
• alışılmadık şekilde büyüyorsa,
• tedaviye rağmen iyileşmiyorsa

ağız içi neoplaziler ve başka hastalıkları dışlamak amacıyla biyopsi gerekebilir.

Kedilerde Stomatit Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavinin temel hedefleri:

1. ağrıyı kontrol etmek,
2. kedinin yeterli beslenmesini sağlamak,
3. kronik inflamasyonu sürdüren oral uyarıyı azaltmak,
4. eşlik eden dental hastalıkları ortadan kaldırmaktır.

FCGS yönetimi yalnız antibiyotik veya tekrarlayan kortikosteroid kullanımına dayandırılmamalıdır.

Neden Diş Çekimi Yapılır?

Dişler oral plak ve çeşitli antijenlerin tutunabileceği yüzeyler oluşturur. FCGS’de bu sürekli oral uyarının azaltılması amacıyla hastalığın dağılımına göre cerrahi çekim uygulanabilir.

İki ana yaklaşım vardır:

Arka bölgedeki dişlerin çekimi:
Premolar ve molar dişlerin çıkarılması.

Tam ağız çekimi:
Bütün dişlerin çıkarılması.

Hangi yaklaşımın seçileceği inflamasyonun ağız içerisindeki dağılımı, mevcut dental hastalık ve bireysel klinik bulgulara göre belirlenir.

Diş Çekimi Stomatiti Kesin Geçirir mi?

Hayır, fakat en etkili temel tedavidir.

95 kedilik retrospektif çalışmada çekim ve gerekli ek tedaviler sonrasında:

• yaklaşık %39’unda belirgin klinik iyileşme,
• yaklaşık %28’inde tam klinik belirtilerin tamamen ortadan kalkması

bildirilmiştir.

Tam veya belirgin iyileşme gösteren kedilerin önemli bir kısmının da bir süre ek medikal tedaviye ihtiyacı olmuştur.

Dolayısıyla doğru beklenti:

Diş çekimi FCGS için en etkili uzun dönem tedavi yaklaşımıdır; fakat her kedi tamamen ilaçsız ve lezyonsuz hale gelmeyebilir.

Bütün Dişleri Çekilen Kedi Nasıl Yemek Yer?

Pet sahiplerinin en büyük endişelerinden biri budur.

Diş çekimi önerilen kedinin asıl problemi çoğunlukla dişsiz kalmak değil, sürekli ağrılı bir ağızla yaşamaktır.

Cerrahi iyileşme tamamlandığında birçok kedi:

• yaş mamayı,
• yumuşak mamaları,
• bazı durumlarda kuru mamayı

rahat şekilde tüketebilir.

Beslenme biçimi ameliyat sonrası iyileşme döneminde veteriner hekimin önerisine göre düzenlenmelidir. Her kedinin kuru mamayı mutlaka sorunsuz yiyeceği şeklinde garanti verilmemelidir.

Antibiyotik Stomatiti Tedavi Eder mi?

Tek başına hayır.

Antibiyotikler belirli bakteriyel komplikasyon veya klinik gerekçe olduğunda kullanılabilir fakat FCGS’nin temel inflamatuar sürecini ortadan kaldırmaz.

Tekrarlayan antibiyotik kürlerini kalıcı stomatit tedavisi gibi kullanmak uygun değildir.

Kortikosteroidler Kullanılır mı?

Bazı kediler kortikosteroid tedavisine geçici olarak iyi yanıt verebilir.

Ancak uzun dönem veya tekrar tekrar kullanım:

• hastalığı ortadan kaldırmaz,
• zaman içinde etkinliğini bozulabilir,
• sistemik yan etkiler oluşturabilir.

Bu nedenle yalnız steroidle semptomları tekrar tekrar bastırmak yerine dental tedavi planı değerlendirilmelidir.

Diş Çekimine Rağmen Düzelmezse Ne Olur?

Diş çekimine rağmen inflamasyonu devam eden kedilerde öncelikle:

• geride kök kalıp kalmadığı,
• devam eden periodontal hastalık,
• başka oral hastalıklar,
• sistemik sağlık durumu

yeniden değerlendirilir.

Dirençli FCGS’de uzman kontrolünde çeşitli immünmodülatör tedaviler kullanılabilir.

Mezenkimal stromal hücre tedavileri de bu alanda araştırılmaktadır. Güncel çalışmalar bazı dirençli vakalarda yaşam kalitesi ve oral inflamasyonda anlamlı iyileşmeler bildirse de bu tedavi ilk basamak standart tedavi değildir ve ileri merkezlerde seçilmiş hastalarda değerlendirilir.

Lazer tedavisi de bildirilmiş olmakla birlikte mevcut kanıt düzeyi diş çekiminin yerine geçmesini destekleyecek güçte değildir.

Beslenme Azalması Neden Ayrıca Önemlidir?

Stomatitte bazen asıl tehlike yalnız ağız lezyonunun kendisi değildir.

Ağrı nedeniyle yeterince beslenemeyen kedi hızla:

• kilo kaybedebilir,
• susuz kalabilir,
• genel durumunu kaybedebilir.

Özellikle fazla kilolu kedilerde uzun süren ciddi iştahsızlık hepatik lipidoz, yani karaciğer yağlanması riskini artırabilir.

Bu nedenle:

“Acıkınca nasılsa yer.”

yaklaşımı kedilerde uygun değildir.

Kedinizin besin tüketimi ciddi şekilde düştüyse veya yemek yiyemiyorsa veteriner değerlendirmesini geciktirmeyin. Bu komplikasyonu kedilerde karaciğer yağlanması rehberimizde ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Ağır ağız ağrısı ve yetersiz beslenme bulunan bazı hastalarda geçici beslenme tüpü desteği de tedavi planının parçası olabilir. Bu, tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez; yeterli kalori ve sıvı alımını güvenli hale getirmek için kullanılabilir.

Evde Nelere Dikkat Edilebilir?

Veteriner değerlendirmesine kadar:

• gerçekten ne kadar mama yediğini takip edin,
• su tüketimini gözlemleyin,
• kedinin daha rahat kabul ettiği mama kıvamını sunun,
• zorla ağzını açmayın,
• zorla mama sokmayın,
• salyada kan olup olmadığını gözlemleyin,
• kilo ve genel aktivitedeki değişimi takip edin.

Aktif Stomatitte Diş Fırçalanır mı?

Ağrılı ve aktif FCGS sırasında zorla diş fırçalamayın.

Sağlıklı ağızda düzenli diş fırçalama değerli bir koruyucu uygulamadır. Fakat yaygın ülserasyon ve ciddi inflamasyon bulunan kedide fırçalama ağrıyı artırabilir.

Koruyucu ağız bakımının temel yöntemlerini kedi ve köpeklerde ağız ve diş bakımı rehberimizde ele alıyoruz.

Kedimin Ağız Problemi Ne Kadar Öncelikli?

Kedilerde Stomatit Hakkında Sık Sorulan Sorular

Benzer Yazılar:

Kedi ve Köpeklerde Ağız ve Diş Bakımı: Diş Taşı ve Koku Kedilerde Ağız Kokusu: Diş Taşı mı, Böbrek Hastalığı mı? Kedilerde İştahsızlık: Ne Zaman Tehlikeli? (Evde Çözümler)